KÖŞE YAZARLARI
Giriş Tarihi : 10-05-2021 15:08   Güncelleme : 10-05-2021 15:11

YAŞAR KARS - YATIRIM VE TEŞVİK SİSTEMİNDE ARTVİN- (1)

İlimizin sektörel gelişimini ve yapısını ilgilendiren bu konuyu, üç yazı ile ele alacağım. 1. Yazıda genel hatlarıyla bilgilendirme, 2. Yazıda uygulama esasları ve rakamsal verilerle bilgilendirme ve 3. yazı da ise sonuç ve değerlendirme olacak.

YAŞAR KARS - YATIRIM VE TEŞVİK SİSTEMİNDE  ARTVİN-  (1)

Bu konu her ne kadar iş dünyasını ilgilendiriyor gibi görünse de,  ekonomik yapı bir bütündür ve yaşayan herkesi içine alır. Bu nedenle, fazla rakamlara boğmadan sade bir yaklaşımla, durumu ortaya koymaya çalışacağım.

Şimdi gelelim konumuza,

Teşvikler, birçok ilkede olduğu gibi ülkemizde de,  genel ekonomi politikalarının en önemli araçlarındandır. Bu önemli araç, ekonomik davranışları ve sektörleri belirli hedeflere, yönlendirmeyi amaçlar.

Bu doğrultuda ülkemizde hayata geçirilen yatırım teşvikleri, ilgili bölgelerdeki yatırım ve üretim hacminin artırılmasını, paralel olarak istihdamın artırılmasını ve sektörel yapının sağlamlaştırılarak, geri kalmış bölgelerin geliştirilmesini amaçlar.

Ülkemizde 50-60’lı yıllardan beri (Planlı Kalkınma Dönemi dahil) uygulanan çeşitli teşvik uygulamaları olmuştur. Günümüzde halen uygulamada olanı ise  Yeni Yatırım Teşvik Sistemi’dir.

Bu sistem 2009 yılında hayata geçirilmiş ve ilgili kararda amaçları şu şekilde belirtilmiştir.

  1. Özel sektör yatırımlarının desteklenmesinde sektörel, bölgesel ve ölçeksel odaklanmalar yapılarak yatırım teşviklerine ayrılan sınırlı kaynağın kullanımında etkinlik sağlamak,
  2. Bölgesel gelişme açısından geri kalmış bölgelerdeki yatırımlara daha yüksek oranlarda destek verilerek bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasına yardımcı olmak,
  3. İllerde/bölgelerde rekabet gücü olan, kümelenme potansiyeli bulunan ve gelişmeye açık sektörleri seçerek desteklemek,
  4. Sanayi ve hizmetlerde katma değeri yüksek alanlara yönelik dönüşüme katkı sağlamak amacıyla rekabet gücü ile teknoloji ve Ar-Ge içeriği yüksek büyük ölçekli yatırımları artırmak,
  5. Büyük ölçekli yatırımları özel olarak destekleyerek ve bölgelerde desteklenecek sektörlere yatırım alt limitleri getirilerek destek kapsamındaki yatırım konularında ekonomik ölçek kriterini öne çıkartmak,
  6. Kısa dönemde başlanacak (2010 yılı sonuna kadar) yatırımlara daha yüksek oranlarda destek verilerek 2009 yılı ikinci yarısında etkisini göstermeye başlayan küresel ekonomik krizin yatırımcılara olan olumsuz etkilerini azaltmak.

Bu yeni sistemde iller, Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralamasına Göre Dört Gruba ayrılmış olup, Artvin 4 bölgeli teşvik sisteminde, 4.  Bölgede yer almıştır. Sistem, 2012 yılında yeniden yapılandırılmış ve 6 bölgeli bir oluşum hayata geçirilmiştir. Bu yeni oluşumda ilimiz, 4. Bölgede olan yerini korumuştur.

Ancak, bu konum İlimiz açısından adil olmamıştır. Bu durum, geçen süre zarfında ilimiz sektörel yapısına yakından bakınca da anlaşılmaktadır. Artvin’in 4. Bölge konumu, özel sektör yatırımlarına cazip gelmemektedir. Yeni Yatırım Teşvik Sisteminin yukarıda belirtilen ‘amaçlarının gerçekleştirilmesi’ noktasında, ilimiz halen yerinde saymaktadır.

Artvin en az yatırım teşvik belgesi alan iller arasındadır. İlgili Bakanlığın 20 Nisan 2021 tarihli raporuna göre 2001 -2021 tarihleri arasında enerji ve maden yatırımları ve bütün alt sektörler de dahil, 9’u yabancı sermaye olmak üzere, toplam 136 belge alınmış ve toplamda 2472 istihdam sağlanmıştır. Bu istihdamın 1170 kişisi, enerji ve maden sektöründe olmuştur. Toplam yatırım miktarı ise 3.170 milyon olarak kaydedilmiştir.

Bu süreçte, büyük ölçekli ve stratejik tek bir yatırım teşviki yoktur. Alınan bu teşvik belgelerinin büyük bir kısmının, kurumsal yapılar, devlet kuruluşları ve enerji-maden yatırımları şeklinde gerçekleştiği görülmektedir.

Hal böyleyken, başka bir taraftan baktığımızda,

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı verilerine göre ilimiz, 2004-2007-2010-2013-2016 ve 2019 yıllarında; İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Diyarbakır gibi büyük illerin arasında, Yatırım Yapılan İllerde Başlangıç Ödemelerinde ilk 7’de yer almıştır. Rakamsal olarak (Toplam: 2.904.505 TL)  2019 yılında bu 642.265 milyondur.  Tabi ki bu rakamların, büyük enerji yatırımları ile buna paralel olarak yollar ve bir ilçemizin tamamen yeniden yapılması nedeniyle olduğunu anlamak çok zor değildir.

Peki, şimdi soralım?

  1. Yatırım teşviklerinde Artvin neden geride kalmaktadır?
  2. Çok büyük yatırımlar almasına rağmen, yerel sektörel yapıya bu durum neden istenilen düzeyde sirayet etmemektedir?

Öyle ya… Yatırım alan iller bazında rakamlara bakıldığında, büyük şehirlerin bir ilçesi veya mahallesi kadar nüfusa sahip olan Artvin,  çoktan uçuşa geçmiş olmalıdır.

Bir sonraki yazıda buluşmak üzere,,,